Müteahhit Şikayetleri ve Yarım Kalan İnşaatlar Yüzde 130 Arttı: Maketten Ev Alanlar Nelere Dikkat Etmeli?
Artan işçilik ve malzeme maliyetleri konut projelerinde teslim krizini büyütürken, yarım kalan inşaatlara yönelik tüketici şikayetleri bir yılda yüzde 130 artış kaydetti.
Konut piyasasında inşaat maliyetlerinin tırmanışı ve finansmana erişimdeki zorluklar, teslimat sürelerini ve şantiye süreçlerini doğrudan vuruyor. Online tüketici platformlarına yansıyan verilere göre, tamamlanamayan konut projeleri ve inşaat şirketlerine yönelik şikayetler geçen yıla göre yüzde 130 artış gösterdi.
Ev sahibi olma hayaliyle birikimlerini topraktan ya da maketten satışlara bağlayan vatandaşların en çok karşılaştığı sorunların başında, taahhüt edilen teslim tarihinin aşılması geliyor. Sürecin uzamasına ilave olarak şantiyelerin tamamen durması, imalattaki eksik veya kusurlu işçilikler, tapu devirlerinin geciktirilmesi ve sözleşmede yer almayan ek ödeme talepleri mağduriyetlerin odağında yer alıyor.
Şantiyelerdeki duraklamanın arka planında maliyet baskısı belirleyici rol oynuyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre inşaat maliyet endeksi yıllık bazda yüzde 29,59 yükselirken, aylık artış yüzde 2,04 oldu. Özellikle işçilik maliyetlerindeki yüzde 31,20'lik yıllık tırmanışın malzeme fiyatlarındaki yüzde 28,72'lik artışın önüne geçmesi, öz kaynağı zayıf yüklenicilerin nakit akışını kilitledi. Ekim ayı inşaat sektörü güven endeksinin 83,3 seviyesinde kalarak 100 eşik değerinin oldukça altında seyretmesi de sahadaki tıkanıklığı doğruluyor.
Hukuki açıdan bakıldığında, ön ödemeli konut satışlarında alıcıları koruyan kritik yasal mekanizmalar bulunuyor. Mevzuat gereğince 30 ve üzeri bağımsız bölüm içeren projelerde müteahhitlerin bina tamamlama sigortası, banka teminat mektubu, hak ediş sistemi veya bağlı kredi güvencelerinden en az birini tesis etmesi şart koşuluyor. Buna karşılık, 30 konutun altındaki butik projelerde bu yasal teminat mecburiyeti aranmıyor; bu durum kentsel dönüşüm kapsamındaki küçük parsellerde risk faktörünü daha da artırıyor.
Ticaret Bakanlığı yönetmeliklerine göre ön ödemeli konut satışlarında teslim süresi hiçbir koşulda 48 ayı aşamıyor. İnşaat firmasının yalnızca anahtar teslimi yapması hukuken yeterli sayılmıyor; bağımsız bölümün fiilen oturuma hazır biçimde tapu tesciliyle devredilmesi gerekiyor. Belirlenen vadede dairesini teslim alamayan alıcılar, noter kanalıyla ihtarname göndererek sözleşmeden dönme hakkını kullanabiliyor, ödedikleri bedelin iadesiyle birlikte oluşan kira kayıplarının tazminini isteyebiliyor.
Piyasa Notu: Öz sermayesi yetersiz firmalardan maketten konut alırken bina tamamlama sigortası veya banka teminatı mutlaka sorgulanmalı; 30 dairenin altındaki projelerde teminat zorunluluğu bulunmadığı için finansal risk doğrudan alıcının üzerinde kalmaktadır.