Yapay Zekada 'Teknoblok' Çağı: ABD ve Çin Rekabeti Kontrollü Yönetmeye Odaklandı
Yapay zeka ve yarı iletken pazarında küresel nüfuz savaşı veren ABD ve Çin, bir yandan kendi diplomatik bloklarını inşa ederken diğer yandan siber güvenlik tehditlerine karşı kontrollü işbirliği kanalları arıyor.
Küresel güç dengesinde ticaret savaşlarının ötesine geçen Washington-Pekin hattındaki çekişme, yapay zeka ve ileri teknoloji yönetişiminde iki kutuplu bir ayrışmaya zemin hazırlıyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nin (CSIS) yayımladığı 'Küresel Yapay Zeka Yönetişiminin Durumu ve ABD-Çin Zirvesine Etkileri' raporu, her iki gücün de müttefiklerini kendi teknoloji şemsiyesi altında topladığını ortaya koyuyor.
ABD'nin yarı iletken tedarik zinciri ve yapay zeka odaklı 'Pax Silica' girişimi haziranda 24 ortak ülkeye ulaşırken; Çin'in temmuzda kurduğu Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü (WAICO) 29 kurucu üyeye genişledi. Pax Silica daha çok yüksek gelirli Batılı ekonomiler ve bölgesel güvenlik ortaklarını kapsarken, WAICO düşük ve orta gelirli ülkelerden destek buluyor. Kazakistan ise her iki blokta birden yer alan tek aktör konumunda bulunuyor.
Bloklaşmaya rağmen taraflar risk yönetiminde ortak bir payda arayışını sürdürüyor. ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Washington'daki temaslarında, yapay zekanın insan odaklı ve kontrol edilebilir geliştirilmesi öne çıkan başlıklar arasındaydı. Siber saldırıların takibi, gelişmiş modellerin devlet dışı aktörlerin eline geçmesinin engellenmesi ve ileri düzey yapay zeka tanımlarının netleştirilmesi masadaki diyaloğun temelini oluşturuyor.
Buna karşın ABD'nin ileri teknolojiye dönük ihracat kısıtlamaları Çinli laboratuvarların yüksek işlem kapasiteli çiplere erişimini sınırlandırırken, Pekin yönetimi yerli üretim ve yazılım kapasitesini hızla devreye alıyor. Güvenlik taahhütlerinin teyidine dönük ortak bir denetim mekanizmasının henüz bulunmayışı da taraflar arasındaki en somut yapısal engel olarak öne çıkıyor.
Marmara Üniversitesi Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Arzu Al, Washington'daki zirvenin bir yumuşamadan ziyade rekabetin maliyetini sınırlamaya yönelik bir denge hamlesi olduğunu belirtti. Süreci klasik Soğuk Savaş yerine 'kontrollü teknobloklaşma' olarak tanımlayan Prof. Dr. Al; yapay zeka, enerji kapasitesi, ileri yarı iletkenler ve kritik minerallerin artık ulusal güvenliğin doğrudan bir parçası haline geldiğini, rekabet ile işbirliğinin eş zamanlı yürütüleceğini vurguladı.
Piyasa Notu: Çip ihracat kısıtlamaları ve yapay zekadaki iki kutuplu mimari, küresel yarı iletken hisselerinde regülasyon baskısını artırırken tedarik zincirindeki jeopolitik risk priminin uzun süre fiyatlamalarda kalacağına işaret ediyor.