TÜRİB'de Aracılık ve İşlem Kuralları Yenilendi: ELÜS ve Vadeli İşlemlere Yeni Çerçeve

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren iki ayrı yönetmelik değişikliğiyle Türkiye Ürün İhtisas Borsası'nın (TÜRİB) işlem mekanizması ve aracı kurumların yetki sınırları yeniden çizildi. Yeni çerçeve, tarımsal emtia piyasalarında şeffaflığı ve işlem güvenliğini artırmayı hedefliyor.

Düzenlemeye göre aracılar, TÜRİB bünyesinde Elektronik Ürün Senedi'ne (ELÜS) dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına pozisyon alabilecek. Buna karşın aracıların spot ELÜS piyasasında kendi nam ve hesaplarına doğrudan alım satım yapması prensip olarak yasaklandı. Hatalı emir iletimlerinin düzeltilmesi, vadeli işlem uzlaşmaları gereği teslim alınan senetler ve borsa kotasyon miktarının altında kalan müşteri varlıklarının tasfiyesi bu yasağın istisnaları arasında yer aldı.

Sermaye piyasası aktörlerinin tarımsal emtia borsasına entegrasyonuna ilişkin takvim de netleşti. Bakanlık, 31 Aralık 2028 tarihinden itibaren ürün piyasalarındaki tecrübesini yeterli gördüğü aracı kurumları Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) uygun görüşü doğrultusunda aracı olarak yetkilendirebilecek. Söz konusu kurumların piyasada faaliyete geçebilmesi için borsaya resmi üyelik şartı aranacak.

İşleyiş esaslarına dair yapılan diğer değişiklikle birlikte takas, saklama, ödeme ve temerrüt süreçlerinin yürütülmesi borsa yönergelerine bağlandı. ELÜS işlemlerinde alıcının nakit transferi, satıcının ise ürün senedi teslimi zorunluluğu teyit edilirken; TÜRİB'in, üyelerin hizmet aldığı saklama ve takas kuruluşlarının temerrüt ya da ihlallerinden kaynaklanan zararlardan hukuken sorumlu tutulamayacağı hükme bağlandı.

Piyasa Notu: Spot ELÜS'te aracıların kendi namına işlem yapmasının sınırlandırılması piyasada çıkar çatışmalarını engellerken, vadeli işlemlere açılan alan emtia piyasasında likiditenin ve risk yönetim mekanizmalarının güçlenmesini sağlayacak.