Sermaye Piyasasında Fon Düzenlemesi ve 'Gönüllü İade' Tartışması: 455 Bin Yatırımcıyı Etkileyen Güven Dengesi

Sermaye piyasalarında fon tasfiye süreçlerinin yönetimine yönelik hazırlanan ve TBMM komisyon gündemine gelen yasa teklifi, piyasa aktörleri ile yatırımcılar arasında hukuki güvenlik ve takas kesinliği ekseninde yeni bir tartışma başlattı. Doğrudan yaklaşık 455 bin yatırımcıyı etkileyen krizin aşılması hedeflenirken, taslakta yer alan 'gönüllü iade' maddesi ve alacak öncelik sıralaması sermaye piyasalarının temel işleyiş kuralları açısından kritik bir eşik oluşturuyor.

Gönüllü İade Mekanizması ve Zaman Sınırı Belirsizliği

Düzenleme kapsamında Sermaye Piyasası Kanunu'nun 104, 106 ve 107. maddelerinde düzenlenen piyasa bozucu eylemler, bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı fiilleri ayrı tutuluyor. Buna karşın, gerçeğe aykırı fon değerlemeleri yoluyla olağan dışı kazanç elde ettiği tespit edilen aktörler için 'gönüllü iade' mekanizması devreye alınıyor. İlgili kazançların fona iade edilmesini amaçlayan maddede geriye dönük 1 yıl, 3 yıl veya 5 yıl gibi açık bir zaman sınırlamasının bulunmaması, geçmiş dönemlerde işlem yapmış portföy sahipleri açısından belirsizlik yaratıyor.

Takas Güvencesi ve Alacak Sıralaması

Teklifte yer alan 1 milyon TL tavanlı ara ödeme kriterleri ile küçük tasarruf sahiplerinin korunması amaçlanırken, kesinleşmiş fon satış alacağı bulunan hak sahiplerinin hukuki durumu öne çıkıyor. Borsa İstanbul ve Takasbank nezdinde gerçekleşen, mülkiyeti ve takas alacağı kesinleşmiş işlemlerin geriye dönük sorgulanması ya da alacak sıralamasında ötelenmesi, piyasanın kurumsal işleyiş güvencesini doğrudan ilgilendiriyor.

• Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca takas ve saklama işlemlerinde mülkiyetin kesinliği esası bulunuyor.
• Geçmiş kazançların iadesi gündeme geldiğinde, daha önce devlet tarafından tahsil edilen stopaj ve vergi gelirlerinin ne şekilde mahsup edileceği belirsizliğini koruyor.
• Yatırımcıların bireysel dava açması durumunda idari yargının rolü, denetim yetersizlikleri ve kusur tespiti davalarının seyri piyasa risk primine etki ediyor.

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) tanınan tahsilat yetkileri ve portföy varlıklarının piyasa koşullarını bozmadan tasfiye edilmesi süreci, yalnızca ilgili fon paydaşlarını değil, genele yayılan Borsa İstanbul hisse senedi piyasasını ve sermaye piyasalarına duyulan güveni doğrudan belirliyor.

Piyasa Notu: Sermaye piyasalarında takas kesinliğinin ve mülkiyet hakkının geriye dönük olarak tartışmaya açılması, yerli ve yabancı kurumsal fonların risk primi algısını artırarak piyasa derinliğini zedeleyebilir.