Küresel Gıda Fiyatlarında Kasım 2022 Sonrasının Zirvesi: İklim ve Lojistik Baskısı Sürüyor
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, lojistik hatlardaki tıkanıklıklar ve sert hava koşullarının etkisiyle eylülde 136 puana tırmanarak son 4 yıla yakın dönemin en yüksek seviyesini gördü.
Tedarik koridorlarındaki aksamalar ve kritik tarım havzalarını vuran olumsuz hava şartları, dünya gıda piyasalarında arz endişelerini yeniden tetikledi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) verilerine göre, küresel gıda emtia fiyatlarını takip eden endeks eylülde bir önceki aya kıyasla yüzde 1,5 yükselerek 136 puana ulaştı. Böylece Kasım 2022'den bu yana en yüksek düzey test edilirken, endeksin yıllık artışı yüzde 5,8 olarak kayıtlara geçti. Fiyatlar, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın patlak verdiği Mart 2022'deki tarihi tepe noktasının ise yüzde 14,3 gerisinde seyrediyor.
Eylül ayındaki yükseliş dalgasında başı şeker ve tahıl ürünleri çekti. FAO Şeker Fiyat Endeksi, Brezilya'daki aşırı yağışlar, Hindistan'daki zayıf muson dönemi ve Avrupa Birliği'nde azalan ekim alanlarının etkisiyle aylık bazda yüzde 6,1 tırmandı. Tahıl Fiyat Endeksi ise Karadeniz'deki taşımacılık engelleri ve Kuzey Amerika'daki kuraklığın buğday fiyatlarını yüzde 6,3 yukarı çekmesiyle yüzde 5,1 genişledi. Biyoyakıt talebi ve lojistik risklerin desteklediği küresel mısır fiyatları da yüzde 5,6 artış gösterdi. Bitkisel yağlarda yüzde 0,9 artış yaşanırken, bol arzın etkisiyle et fiyatları yüzde 1,1, süt ürünleri fiyatları ise peynirdeki ucuzlamayla yüzde 0,1 geriledi.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz gibi kritik geçiş güzergahlarındaki operasyonel risklerin iklim şoklarıyla birleştiğine işaret etti. Torero, taşımacılık ve enerji maliyetlerindeki bu birikimli artışın sürmesi durumunda, özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde tüketici enflasyonunun doğrudan yukarı yönlü baskılanacağı uyarısında bulundu.
FAO'nun yayımladığı son Tahıl Arz ve Talep Özeti Raporu ise 2026 yılı küresel tahıl üretimi beklentisinin bir önceki yıla göre yüzde 2,1 düşürülerek 2 milyar 979 milyon tona çekildiğini ortaya koydu. Bu seviye tarihin en yüksek ikinci rekoltesine işaret etse de Karadeniz'deki kısıtlı sevkiyat kapasitesi nedeniyle küresel tahıl ticaret hacminin yüzde 3,5 daralarak 505,8 milyon tona ineceği öngörülüyor.
Piyasa Notu: Uluslararası tarımsal emtia fiyatlarındaki bu sert toparlanma, gıdada net ithalatçı konumdaki gelişmekte olan ülkelerde manşet enflasyon üzerindeki düşüş patikasını zorlaştırabilir ve merkez bankalarının faiz indirim süreçlerinde daha temkinli kalmasına yol açabilir.