Hürmüz'de Fırlayan Navlun Suudi Arabistan'ı İndirime Zorladı

Hürmüz Boğazı'nda tırmanan jeopolitik gerilim, küresel tanker piyasasında taşları yerinden oynattı. Basra Körfezi'nden dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin'e uzanan TD3C rotasındaki dev tanker navlun bedelleri, 27 Şubat'taki 45,42 dolar seviyesinden eylül sonunda 229,76 dolara fırlayarak yaklaşık yüzde 406 artış kaydetti. Taşıma maliyetlerinin beş katına çıkması, bölge ham petrolünün Asya pazarındaki rekabet gücünü doğrudan baltaladı.

Artan navlun yükü Asyalı rafinerilerin maliyetlerini tırmandırırken, Orta Doğulu üreticiler pazar payını kaybetmemek adına resmi satış fiyatlarında kesintiye yöneldi. Suudi Arabistan, kasım ayı teslimatlarında Arab Light petrolünün varil fiyatında 3 dolarlık beklenmedik bir indirime giderek fiyatı Umman/Dubai göstergesinin 5 dolar altına çekti. Yapılan bu indirim, Haziran 2020'den bu yana görülen en büyük iskonto olarak kayıtlara geçti. Suudi Arabistan'ın ulusal enerji şirketi Saudi Aramco'nun ayrıca Hürmüz riskini telafi etmek adına Umman açıklarında yüklenen kargolarda varil başına 9 dolara varan ilave iskonto seçeneklerini masada tuttuğu belirtiliyor.

Navlun krizi yalnızca Hürmüz geçişleriyle sınırlı kalmadı. Boğaz'ı baypas eden Umman Körfezi-Çin (TD34) rotasında ton başına taşıma ücreti mart sonundaki 36,78 dolardan eylül sonunda 140,02 dolara çıkarak 3,8 katına tırmandı. Buna karşın Hürmüz'den geçen TD3C rotası, alternatif hatta kıyasla halen yüzde 64 daha yüksek maliyetle işlem görüyor.

Gelişmeleri değerlendiren Primary Vision Network Enerji ve Ekonomi Analisti Osama Rizvi, jeopolitik risklerin tankerleri daha uzun rotalara mecbur bıraktığını, yaşlanan filo ve gölge filodaki gemilerin piyasadan çekilmesinin de arzı daralttığını vurguladı. Rizvi, krizin sürmesi durumunda navlunun kalıcı olarak petrol ve emtia fiyatlarını belirleyen ana faktörlerden birine dönüşeceğine işaret etti.

İsviçre merkezli veri kuruluşu Sparta'nın navlun uzmanı Michael Ryan ise navlun yükünün Asya'ya teslimat maliyetlerini kritik eşiğe taşıdığını kaydetti. Basra Körfezi satıcılarının gemiye teslim (FOB) fiyatlarında taviz vermemesi halinde Asyalı alıcıların Atlantik Havzası petrolüne yönelebileceğini belirten Ryan, navlunun ham petrol göstergelerine etkisinin Brent-Dubai fiyat makası (EFS) üzerinden takip edilmesi gerektiğini ifade etti.

Piyasa Notu: Taşıma maliyetlerindeki bu olağanüstü sıçrama, tüketici ülkelerin enflasyon sepetine ek navlun baskısı getirirken, üreticilerin marjlarından fedakarlık etmesi küresel petrol göstergelerindeki yukarı yönlü baskıyı kısmen sınırlıyor.